PRO trapt af in de hoofdstad van Brabants vergane glorie

Dat PvdA en GroenLinks de Brabanthallen in Den Bosch verkiezen voor hun aftrap van Progressief Nederland (PRO) is van historische betekenis.

Het voormalige veemarktcomplex en de bisschopsstad staan immers symbool voor de afkalvende boerenmacht en de imploderende katholieke kerk. Al doen Farmers Defence Force en bisschop De Korte volstrekt uiteenlopend nog zo hun best om de fundamenten van Brabants vergane glorie te stutten.

De PROclamatie op 13 juni 2026 in Den Bosch is in meerdere opzichten een teken des tijds. Waar het CDA electoraal geen schim meer is van de aloude KVP, vertoeft GroenLinks/PvdA alweer enige tijd in het centrum van de macht.

Bij de recente gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 werd de linkse combinatie als grootste partij echter ingehaald door D66 dat stedelijk meer stemmen en net zoveel zetels vergaarde. Zij aan zij besturen beide partijen Den Bosch nu verder met VVD en Rosmalens Belang.

Dat voor PRO in Brabants hoofdstad ook de nationale victorie begint, staat dan ook allerminst vast. Want deze fusie is bepaald niet uit rijkdom maar uit noodzaak geboren. Het is een ultieme poging om twee stagnerende linkse partijen samen te brengen in de grote linkse volksbeweging van Nederland.

Zeker van de PvdA en haar sociaaldemocratische allure is bijna 50 jaar na het roemruchte tijdperk van Joop den Uyl weinig meer over.

Jan Schaefer

Het verval van de oude arbeiderspartij kent een lange geschiedenis. Jan Schaefer maakte daar al gewag van in de jaren tachtig. De voormalige banketbakker was een man van het volk die zijn hele maatschappelijke leven hartstochtelijk streed voor sociale woningbouw. Als vakbondsbestuurder, als staatssecretaris van volkshuisvesting in het kabinet Den Uyl en uiteindelijk als wethouder in Amsterdam waar hij de vernieuwing van oude stadswijken met grote daadkracht tot stand brengt. ‘In gelul kan je niet wonen’, is zijn overbekende motto.

Bittere pil

Later keert Schaefer terug naar de Tweede Kamer, met de rotsvaste ambitie om politieke vernieuwing tot stand te brengen. Dat wordt een bittere pil. Schaefer krijgt geen poot aan de grond, beschuldigt zijn partij ervan het contact met de gewone mensen te hebben verloren en dreigt daarom uit de PvdA te stappen. Zover komt het niet. Ondanks zijn slechte gezondheid strijdt Schaefer verder tot zijn dood in 1994, slechts 53 jaar oud.

Jan Pronk treedt uit

Twintig jaar later voegt oud-minister Jan Pronk wel de daad bij het woord. Hij verwijt partijleider Diederik Samsom, zijn voormalige geestverwant, de beginselen van de sociaaldemocratie grotelijks te hebben verloochend in het regeerakkoord met VVD-leider Mark Rutte. Breekpunten voor Pronk zijn het strafbaar stellen van illegaal verblijf in Nederland en het financieel uitkleden van de hulp aan arme landen, zijn erfenis als minister van ontwikkelingssamenwerking.

‘Beschamend’ noemt hij deze knieval voor rechts in zijn uitvoerige afscheidsbrief van 28 mei 2013. ‘Ik ben en blijf sociaaldemocraat. Juist daarom voel ik mij niet langer thuis in de PvdA.’

Ook aan de basis van de partij is het nodige mis, zo ervaart het bekende Zeeuwse PvdA-lid Jan Schuurman Hess tijdens zijn voettocht door sociaaldemocratisch Nederland.

Het verval in Brabant

‘De PvdA verkeert in de slechtst mogelijke staat van onderhoud’, stelt Schuurman Hess vast in een boek dat hij over zijn twee jaar omvattende rondgang schreef. Zo is in grote delen van Brabant volgens hem van de partijorganisatie niet veel meer over. Buiten de steden kan hij met vrijwel geen PvdA-afdeling contact krijgen.

De vele mensen uit alle geledingen van de samenleving die hij wél tegen het lijf loopt vertellen hem onder meer hoe de regelzuchtige overheid hen dwars zit en aan hun lot overlaat.

Onder dwang naar de Voedselbank

Daar weet bijstandstrekker Gerard Sangers alles van. Hij tekende zijn ‘niet normale ervaringen’ op in het boek met de veelzeggende titel: ‘Met dank, door MijnOverheid bij de Voedselbank’. Sprangers raakt in problemen als hij vanuit de bijstand weer aan de slag gaat en vervolgens fiscaal wordt afgerekend op zijn inkomsten uit deeltijdwerk. Met als gevolg dat hij te weinig overhoudt om van te leven en zich bij gemeente moet aanmelden om bij de voedselbank te mogen aankloppen.

‘Werken & Bijstand………een drama. NIET DOEN! , waarschuwt Sprangers.

Spekman met FNV in de aanval

Sprangers’ verhalenboek is digitaal gratis te lezen op de website van de FNV. Dat treft, want ’s lands grootste vakbond wordt, na een diepgaande bestuurscrisis, sinds kort geleid door Hans Spekman. Deze bevlogen sociaaldemocraat laat er geen gras over groeien. Hij gaat meteen frontaal in de aanval tegen forse bezuinigingen op de sociale zekerheid die het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD op stapel heeft staan. Samen met de andere vakbonden kondigt hij stakingen aan in het openbaar vervoer.

Hoewel het kabinet al gas heeft teruggenomen, zijn de stakingen niet van tafel. Want Spekman vertrouwt het niet. De VVD blijft in zijn ogen via ‘pure machtspolitiek’ proberen om de sociale zekerheid financieel uit te kleden, terwijl vermogenden en aandeelhouders buiten schot blijven.

Staken is daarom volgens Spekman ‘het beste antwoord op de VVD’.

Hoe anders lagen zijn kaarten in 2012. Dan tekent Spekman als PvdA-voorzitter voor een regeerakkoord met de VVD waarin volgens Pronk de solidariteit met zwakkere en kwetsbare groepen terzijde wordt geschoven.

Deelname aan dit zogeheten uitruilkabinet blijkt een historische vergissing en brengt de PvdA aan de rand van de afgrond. Bij de verkiezingen van 2017 verliest zij 29 van haar 38 zetels in de Tweede Kamer. Deze klap komt de partij niet meer te boven en leidt uiteindelijk tot samensmelting met GroenLinks dat ook in een electorale dip verkeert.

Frans Timmermans

Onder leiding van de sociaaldemocraat Frans Timmermans wordt koers gezet naar een brede linkse volkspartij. Dat gaat met horten en stoten. Van de acht zetels winst die GroenLinks/PvdA in 2023 boekt, raakt de fusiepartij er weer vijf kwijt bij de vervroegde verkiezingen van 2025.

Timmermans stapt onmiddellijk op en wordt als voorzitter van de gezamenlijke Tweede Kamerfractie vervangen door het GroenLinkse kopstuk Jesse Klaver. Die is daarmee nu het boegbeeld van Progressief Nederland. Klaver presenteert zichzelf in Den Bosch als een bevlogen sociaaldemocraat. ‘Dit land kan zoveel eerlijker’, is de mantra van zijn boodschap.

Als FNV-voorzitter is Hans Spekman thans de meest invloedrijke sociaaldemocraat van de oude garde. Die verkondigt luidkeels dat de PvdA haar identiteit heeft uitgeleverd aan de elite van hoogopgeleiden waar GroenLinks voor staat. PvdA-prominenten als Gerdie Verbeet, Wim Meijer, Lutz Jacobi, Rob Oudkerk en Jan Boelhouwer zeggen openlijk hun lidmaatschap op.

Ook Spekman was op weg naar de uitgang maar verbindt zich nu toch aan PRO. ‘Ik ben vandaag lid geworden. De FNV en PRO trekken samen ten strijde. Wij moeten en gáán winnen van het kapitaal’, pookt Spekman in zijn bevlogen toespraak de stampvolle congreshal op voor de apothese: massale instemming met de oprichting van Progressief Nederland.

Pronk keert terug

Ook de inmiddels 86-jarige Jan Pronk is erbij in de Brabanthallen. Hij keerde vorig jaar al terug in de moederschoot. ‘Onze generatie moet vooral goed luisteren naar de jongeren die het straks moeten gaan doen. Velen van hen steunen de fusieplannen. Geef ze de kans de toekomst te beïnvloeden en de eigen idealen te verwezenlijken’, motiveert hij zijn standpunt in NRC.

Pronk voegt in 2025 meteen ook de daad bij het woord. Als lijstduwer van GroenLinks/PvdA bij de parlementsverkiezingen belonen zijn supporters hem met 725 voorkeurstemmen.

Het wetenschappelijk onderzoek naar deze verkiezingen, waarvoor acht universiteiten zo’n 6000 Nederlanders ondervroegen over hun stemgedrag, wijst uit dat GroenLinks/PvdA veel stemmen verloor aan D66. En wel omdat Rob Jetten volgens centrumlinkse kiezers meer kans maakt om premier te worden dan Frans Timmermans. Mede daardoor wordt D66 met slechts 26 kamerzetels de grootste partij en Jetten premier van een minderheidskabinet.

Met 20 zetels is PRO de vierde partij in Neerlands verspinterde politieke landschap dat regeren steeds moeilijker maakt. Omdat ook linkse kiezers tegenwoordig bij onvrede van de ene naar de andere verwante partij hoppen, valt te betwijfelen of PRO de brede progressieve beweging kan worden die zij wil zijn. Maar Klaver gelooft er in. ‘Als wij zo doorgaan wordt PRO bij de volgende verkiezingen de grootste.’

Lichtpunt in Boxtel

In Brabant kon de fusiepartij bij de recente gemeenteraadsverkiezingen nog geen potten breken. Toch zijn er ook lichtpunten, zoals in Boxtel. Daar vormt de PvdA met GroenLinks sinds 1992 een combinatiepartij die echter al geruime tijd kampt met een gebrek aan menskracht.

In 2019 lijkt het doek te vallen als het afdelingsbestuur de pijp aan maarten geeft en afhaakt voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen. PvdA/GroenLinks is dan al electoraal afgekalfd naar één raadslid dat zich een slag in de rondte werkt om haar werk goed te kunnen doen.

De achterbannen tonen echter nog voldoende veerkracht om hun linkse verbintenis van de ondergang te redden. Met twee nieuwe raadsleden wordt vanuit de oppositie stevig strijd gevoerd tegen megaslachterij Vion, één van ’s lands meest milieuvervuilende bedrijven.

Na 12 jaar weer een wethouder

De raadsverkiezingen van maart 2026 leveren PvdA/GroenLinks een zetel winst op. Genoeg om na 12 jaar weer een wethouder te leveren. Dat is Rob Vorstenbosch die er als eenzame afdelingsvoorzitter hard aan moest trekken om 34 jaar linkse samenwerking als PRO Boxtel te kunnen continueren.

Geruggensteund door een geheel nieuwe raadsfractie en dito afdelingsbestuur kan Vorstenbosch nu als wethouder sociale zaken en onderwijs de sociaaldemocratie in Boxtel een nieuw gezicht geven.